روایت یک عروسی سنتی در کلات خراسان رضوی؛ از نقره‌های قدیمی تا اسب‌سواری، چوب‌بازی و حنابندان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز خراسان رضوی، در شهرستان کلات نادری، عروسی هنوز فقط جشن پیوند دو جوان نیست؛ آیینی زنده از فرهنگ، هنر، پوشش، همبستگی و مشارکت اجتماعی است که از خانه عروس آغاز می‌شود و با حضور گسترده مردم و مهمانان در خانه داماد به پایان می‌رسد.

 

در این مراسم، لباس محلی نخستین روایتگر فرهنگ کلات است؛ زنان و دختران با پوشش سنتی و لباس‌های ابریشمی در جشن حاضر می‌شوند؛ لباس‌هایی که بخش مهمی از هنر و صنایع‌دستی منطقه را در خود جای داده و تولید، بافت و استفاده از آن با زندگی مردم این دیار پیوند خورده است.

 

رنگ‌های شاد، به‌ویژه سرخ، در پوشش زنان جلوه‌ای ویژه دارد؛ رنگی که در فضای عروسی، نماد شادی و سرزندگی و جلوه‌ای از همبستگی مردم است.

 

اما لباس زنان کلات تنها یک پوشش زیبا نیست؛ در گذشته، بخشی از دارایی خانواده‌ها نیز بر تن زنان دیده می‌شد. نقره‌جات، سکه‌های قدیمی و زیورآلاتی که بر لباس‌ها قرار می‌گرفت، بخشی از سرمایه خانواده بود؛ به‌گونه‌ای که لباس یک زن می‌توانست روایتگر میزان دارایی خانواده او باشد. در روزگاری که شکل امروزی پس‌انداز و نگهداری سرمایه وجود نداشت، بخشی از ثروت، به‌صورت نقره و زیورآلات، همراه لباس حفظ می‌شد.

 

 

از رسوم قابل توجه عروسی‌های سنتی کلات، حضور خواهرگفته در کنار عروس و برادرگفته در کنار داماد است؛ رسمی که مشارکت نزدیک‌تر خانواده‌ها را در مراحل مختلف عروسی نشان می‌دهد و بیانگر آن است که ازدواج در فرهنگ سنتی، تنها پیوند دو نفر نیست، بلکه پیوند و همراهی دو خانواده است.

 

مراسم با قوشمه و دهل جان می‌گیرد. عروس و داماد پس از پوشیدن لباس‌های سنتی، همراه با خواهرگفته و برادرگفته سوار بر اسب می‌شوند و مردم نیز در مسیر با چوب‌بازی، پایکوبی و شادی، آنها را همراهی می‌کنند.

 

یکی از بخش‌های دیدنی این آیین، ورود عروس با لباس ابریشمی، شال و تاج سنتی و پوشش کامل است؛ عروس سوار بر اسب می‌شود و داماد نیز در کنار او قرار می‌گیرد و رسم قدیمی زدن سیب از بالای سر عروس به یکی از لحظات هیجان‌انگیز جشن تبدیل می‌شود.

 

 

پس از پایکوبی و شادی جمعی مردان و زنان، زنان با لباس‌های سنتی وارد میدان می‌شوند و در فضایی آمیخته با موسیقی و شادی، به پایکوبی می‌پردازند.

 

در این میان، شیوه قرار گرفتن پوشش مقابل دهان نیز در سنت محلی معنایی دارد؛ زنان ازدواج‌کرده با پوشاندن بخشی از صورت، وضعیت تأهل خود را نشان می‌دهند و دختران مجرد با صورت باز در مراسم حاضر می‌شوند؛ رسمی که در گذشته می‌توانست به شناخت و معرفی دختران و پسران جوان برای ازدواج نیز کمک کند.

 

 

در پایان، نوبت به حنابندان می‌رسد؛ آیینی که عروس و داماد دست‌های خود را حنا می‌بندند و مردم نیز با خواندن اشعار و آواز‌های سنتی، این لحظه را همراهی می‌کنند.

 

حنابندان در فرهنگ عروسی کلات، تنها یک رسم نیست؛ لحظه‌ای نمادین برای آغاز زندگی مشترک است؛ جایی که شادی خانواده عروس و داماد با آواز و شعر مردم در هم می‌آمیزد؛ و سرانجام، همه مهمانانِ حاضر در مراسم، مهمان داماد می‌شوند؛ پایانی که معنای مهمی در فرهنگ مهمان‌نوازی این منطقه دارد و نشان می‌دهد جشن، از یک خانواده فراتر رفته و به شادی جمعی تبدیل شده است.

 

عروسی‌های کلات نادری، مجموعه‌ای از آیین‌هایی هستند که از ابریشم تا نقره، از قوشمه تا دهل، از اسب‌سواری تا چوب‌بازی و از حنابندان تا مهمان‌نوازی امتداد پیدا می‌کنند؛ فرهنگی که هنوز در میان مردم زنده است و نسل به نسل منتقل می‌شود.

اینجا عروسی فقط آغاز زندگی دو نفر نیست.

یک روستا، یک خانواده و یک فرهنگ، دست‌به‌دست هم می‌دهند تا زندگی تازه‌ای را جشن بگیرند.

 

کلات نادری؛ سرزمینی که سنت را در موزه نگه نداشته است، بلکه هنوز آن را زندگی می‌کند.

قوشمه(ترکی) یا دوسازه از سازهای بادی و محلی استان خراسان می‌باشد. این ساز از دو استخوان متصل به درازای ۲۰ سانتیمتر که در کنار هم چسبیده‌اند، تشکیل شده است. قشمه دارای هفت، شش یا پنج سوراخ در روی ساز می‌باشد و بدون سوراخ پشتی است. کامل‌ترین گونه آن قوشمهٔ هفت سوراخ است که با دارایی یک اکتاو کامل، می‌تواند هفت نت اصلی را بنوازد.

مردمان شمال خراسان، از این ساز در مجالس شادی و رقص خود استفاده می‌کنند.